Cukrzyca - epidemia XXI wieku

Obecnie na świecie na cukrzycę choruje już 285 milionów ludzi, z czego w Polsce ponad 2,5 miliona. Co 10 sekund diagnozuje się kolejne dwa przypadki zachorowalności na tę chorobę, a w tym samym czasie jedna osoba umiera. 

Cukrzyca nie jest jednolitą chorobą. Należy do zespołu chorób metabolicznych, u podłoża których leży zaburzone działanie trzustki – gruczołu wewnętrznego wydzielania. 

Trzustka jest organem położonym głęboko w brzuchu, prawie przy kręgosłupie, którego zadaniem jest wytwarzanie insuliny, czyli hormonu regulującego metabolizm cukru. W tak zwanych komórkach β produkowana jest insulina, której zadaniem jest regulacja metabolizmu cukru, zaś w komórkach α produkowany jest hormon o działaniu odwrotnym. Prawidłowe stężenie glukozy we krwi nie powinno być niższe niż 60 mg proc. i wyższe niż 140 mg proc.. W przypadku, gdy ilość glukozy we krwi przekracza zapotrzebowanie organizmu, insulina pozwala na jej magazynowanie w wątrobie, tkance tłuszczowej i mięśniach. Jeśli natomiast trzustka „zauważy” zbyt niski poziom glukozy we krwi, pobudza do działania glukagon, czyli hormon działający odwrotnie do insuliny, którego zadaniem jest uwolnienie zapasów glukozy z wątroby. Każde zaburzone działanie trzustki i nieprawidłowe wydzielanie insuliny powoduje brak kontroli stężenia glukozy we krwi, a w efekcie cukrzycę.

W praktyce mamy do czynienia z dwoma rodzajami cukrzycy. Pierwszy z nich nazywany jest potocznie cukrzycą młodzieńczą (typ 1) – zależną od insuliny, zaś drugi cukrzycą dorosłych (typ 2) – niezależną od insuliny.

Do rozwoju pierwszego typu choroby może dojść w wyniku osobniczych skłonności genetycznych, bowiem choroba jest dziedziczna. Na ujawnienie choroby mają najczęściej wpływ infekcje wirusowe w okresie wczesnego dzieciństwa a także zetknięcie się osoby z grupy ryzyka z substancjami chemicznymi przyspieszającymi rozwój choroby (np. pochodne kwasu cyjanowodorowego dodawane do produktów spożywczych).

Do rozwoju tego typu choroby dochodzi wówczas, gdy aż 80 proc. komórek trzustki produkujących insulinę ulega zniszczeniu.

Typ 2 cukrzycy nie jest uzależniony od ilości produkowanej insuliny i działania trzustki. Główna przyczyna zachorowalności tkwi najczęściej w zbyt dużej masie ciała. Komórki tłuszczowe w sporadycznych sytuacjach mogą stać się nieodporne na insulinę. Trzustka w takim przypadku, aby spowodować wchłonięcie glukozy przez komórkę tłuszczową, zmuszona jest do zwiększonej produkcji insuliny, aniżeli ma to miejsce u osób z prawidłową wagą. 

Cukrzyca typu 2 może się również rozwinąć w efekcie długotrwałej terapii niektórymi lekami. Do pierwszej grupy medykamentów mogących spowodować rozwój choroby należą leki sterydowe stosowane w leczeniu astmy, chorób reumatycznych i alergii a także leki stosowane po zabiegach transplantacji narządów.

Niemały wpływ na rozwinięcie cukrzycy mogą mieć również środki antykoncepcyjne i leki moczopędne stosowane między innymi w leczeniu nadciśnienia tętniczego krwi.